Sản xuất, buôn bán thực phẩm giả bị xử lý thế nào? Có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Hiện nay, nhiều vụ sản xuất, buôn bán hàng giả quy mô lớn liên tiếp bị lực lượng chức năng phát hiện, triệt phá. Điển hình, Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán hũ yến giả quy mô toàn quốc, thu giữ hơn 70.000 hũ yến chưng sẵn, có tổng trọng lượng trên 15 tấn.Trước thực trạng này, nhiều người băn khoăn hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm sẽ bị xử lý như thế nào? Người vi phạm có bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay không?
Ý kiến pháp lý: 
Trước khi vào phân tích hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là gì? Thì phải hiểu “hàng giả” là gì? 
1.    Quy định của pháp luật về “hàng giả”
Theo quy định tại Khoản 7 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP quy định như sau: 
 “Hàng giả” gồm:
a) Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; hàng hoá không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký;
b) Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;
c) Thuốc giả theo quy định tại khoản 33 Điều 2 của Luật Dược năm 2016 và dược liệu giả theo quy định tại khoản 34 Điều 2 của Luật Dược năm 2016;
d) Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất; không có đủ loại hoạt chất đã đăng ký; có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; có ít nhất một trong các hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng;
đ) Hàng hoá có nhãn hàng hoá hoặc bao bì hàng hoá ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu, phân phối hàng hoá; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch của hàng hoá hoặc giả mạo bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa;
e) Tem, nhãn, bao bì hàng hoá giả.

2. Hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm sẽ bị xử lý thế nào? 
Theo quy định tại Điều 193 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 quy định như sau: 
1. Người nào sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:
a) Có tổ chức;
b) Có tính chất chuyên nghiệp;
c) Tái phạm nguy hiểm;
d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
đ) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
e) Buôn bán qua biên giới;
g) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
h) Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
i) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
k) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
3. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm:
a) Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá 500.000.000 đồng trở lên;
b) Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
c) Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng;
d) Làm chết người;
đ) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
e) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%.
4. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 15 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân:
a) Thu lợi bất chính 1.500.000.000 đồng trở lên;
b) Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên;
c) Làm chết 02 người trở lên;
d) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 122% trở lên.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
6. Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 6.000.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c, e, g, h, i và k khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 6.000.000.000 đồng đến 12.000.000.000 đồng;
c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, thì bị phạt tiền từ 12.000.000.000 đồng đến 18.000.000.000 đồng;
d) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 4 Điều này, thì bị phạt tiền từ 18.000.000.000 đồng đến 36.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
đ) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
e) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
3. Kết luận
Từ các quy định nêu trên có thể thấy, hàng giả là loại hàng hóa được pháp luật xác định dựa trên nhiều dấu hiệu khác nhau như không đúng về công dụng, chất lượng, thành phần, nguồn gốc xuất xứ hoặc giả mạo nhãn hiệu, bao bì hàng hóa. Đối với mặt hàng thực phẩm, hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả không chỉ xâm phạm trật tự quản lý kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng.
Do đó, pháp luật hình sự quy định chế tài đặc biệt nghiêm khắc đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm. Tùy thuộc vào tính chất, mức độ vi phạm, giá trị hàng giả, số tiền thu lợi bất chính và hậu quả gây ra, người vi phạm có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 20 năm, thậm chí bị phạt tù chung thân trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng. Bên cạnh đó, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc tịch thu tài sản. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt có thể lên tới 36 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn, thậm chí đình chỉ hoạt động vĩnh viễn theo quy định của pháp luật.
Vì vậy, đối với vụ việc đường dây sản xuất, buôn bán hũ yến giả quy mô lớn vừa bị Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá, nếu cơ quan điều tra xác định có đủ căn cứ chứng minh hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm theo quy định của Bộ luật Hình sự thì các cá nhân, tổ chức liên quan hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phải chịu những chế tài nghiêm khắc tương ứng với tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả đã gây ra.